Punt Filosofie

AAN l ’ uur waar l ’ informatie plotseling sneller gaat dan de tijd van de discussie, houden wij op hier op een selectie van filosofische teksten en hun eigentijdse verlichting.

De tijd in beslag nemen om onze verplichtingen te denken.

Ziehier een uittreksel van de Grondslagen van de metafysica van de gewoonten d ’ Emmanuel Kant (2 ième afdeling, die van l Duitse ’ door Victor Delbos wordt vertaald, vanaf l ’ uitgave van 1792, Nathan, Parijs, 1989, p. 56-60).

„Maar verondersteld dat er iets die is het bestaan in zichzelf heeft een waarde absoluut, iets die, als eind op zich, een principe van bepaalde wetten zou kunnen zijn, het is dan in dat en in dat alleen maar die het principe van een mogelijk categorisch voorschrift, dat wil zeggen van een praktische wet zou blijken. Echter ik zeg; de mens, en in het algemeen elk redelijk wezen, bestaan als eind op zich, en niet eenvoudigweg als middel waarvan de dit of dat wil naar believen kan gebruiken; in al zijn acties, evengoed in degenen die het zelf betreffen als in degenen die andere redelijke wezens betreffen, hij altijd tegelijkertijd als eind beschouwd moet worden. Alle onderwerpen van de neigingen hebben slechts een voorwaardelijke waarde; want als de neigingen en de behoeften die bestonden niet erover afleiden, zou hun onderwerp zonder waarde zijn.

Maar dezelfde neigingen, als bronnen van de behoefte, hebben zo weinig absolute waarde die hun het recht geeft om voor zelf verlangd te worden, naar dat, eerder, in ten volle vrijgesteld worden moet zijn de universele wens van alles redelijk zijn. Aldus is de waarde van alle onderwerpen die door onze actie moeten verkregen worden, altijd voorwaardelijk. De wezens waarvan het bestaan, in feite, niet van onze wil, maar van de natuur afhangt, hebben niet echter, wanneer het wezens zonder reden zijn, dat een relatieve waarde, die van middelen, en daarom men ze van de dingen benoemt; integendeel worden de redelijke wezens van de personen genoemd, omdat hun natuur ze reeds als een eind op zich benoemt, dat wil zeggen als iets die niet eenvoudigweg als middel gebruikt kan worden, iets die bijgevolg van net zoveel elke faculteit beperkt om naar eigen goeddunken (en die een voorwerp van naleving is) te handelen. Het zijn dus daar geen eenvoudigweg subjectief eind, waarvan het bestaan, als gevolg van onze actie, hebben een waarde voor ons: het zijn een objectief eind, dat wil zeggen zouden dingen waarvan het bestaan een eind in zichzelf is, en zelfs een eind zoals zij door geen enkele ander vervangen kan worden, aan de dienst die het eind objectiveert zich moeten zetten, eenvoudigweg als middelen. Zonder dat, immers, zou men niets kunnen nooit vinden die een absolute waarde had. Maar als elke waarde voorwaardelijk, en bijgevolg bijkomstig was, zou het volledig onmogelijk zijn om omwille van de reden een opperst praktisch principe te vinden.

Als dus er een opperst praktisch principe moet zijn, en ten aanzien van de menselijke wil een categorisch voorschrift, hij moet zijn zoals, aangezien door de vertegenwoordiging van wat, een eind op zich is, noodzakelijkerwijs een eind voor iedere man is, hij vormt een objectief principe van de wil, dat bijgevolg hij als universele praktische wet kan dienen. Ziehier de grondslag van dit principe: de redelijke natuur bestaat als eind op zich. De mens vertegenwoordigt zich noodzakelijkerwijs aldus zijn eigen bestaan; het is dus in deze richting een subjectief principe van menselijke acties.

Maar andere ander redelijk doet zijn zich eveneens aldus zijn bestaan voor, bijgevolg van hetzelfde rationeel principe dat eveneens voor mij geldt; het is dus tegelijkertijd een objectief principe waarvan, zoals een een opperst principe praktisch, alle wetten van de wil moeten kunnen afgeleid worden. Het voorschrift zal dus deze zijn: Gehandeld zodanig dat jij handel de mensheid evengoed in jouwe persoon als in de persoon van andere ander altijd tegelijkertijd als een eind, en nooit eenvoudigweg als een middel.“